Hoe financiële markten werken

Een beurs is in de kern een goed georganiseerde marktplaats waar kopers en verkopers elkaar vinden. Amsterdam heeft de oudste effectenbeurs ter wereld: al in 1602 werden er aandelen van de VOC verhandeld. Tegenwoordig heet de Amsterdamse beurs Euronext Amsterdam en gaat vrijwel alle handel digitaal.

Belangrijk onderscheid: op de primaire markt geeft een bedrijf nieuwe aandelen uit en haalt het echt geld op, bijvoorbeeld bij een beursgang (IPO). Op de secundaire markt, waar jij als belegger vrijwel altijd handelt, verkopen beleggers hun bestaande aandelen aan elkaar. Het bedrijf zelf merkt daar direct weinig van; jij handelt met andere beleggers.

Grote beurzen wereldwijd zijn onder meer de New York Stock Exchange en Nasdaq in de VS ('Wall Street'), de London Stock Exchange en beurzen in Tokio, Shanghai en Frankfurt. Via een wereldwijde ETF handel je indirect op vrijwel al die markten tegelijk.

Een koers is niets meer dan de prijs van de laatste transactie. In het orderboek van de beurs staan biedprijzen (wat kopers willen betalen) en laatprijzen (waarvoor verkopers willen verkopen). Zodra een koper en verkoper elkaar vinden, is er een transactie en dus een nieuwe koers.

Willen méér mensen kopen dan verkopen tegen de huidige prijs, dan moeten kopers meer bieden en loopt de koers op; andersom zakt hij. Er is dus geen commissie die koersen 'vaststelt': de prijs is het continue resultaat van miljoenen meningen over wat een bedrijf waard is.

Het verschil tussen de beste bied- en laatprijs heet de spread. Bij grote fondsen zoals ASML of een populaire ETF is die spread minimaal; bij kleine, weinig verhandelde aandelen kan hij oplopen en betaal je dus ongemerkt extra bij elke transactie.

Een index is een gewogen mandje aandelen dat de temperatuur van (een deel van) de markt meet. De AEX bevat de 25 meest verhandelde fondsen van Euronext Amsterdam, denk aan ASML, Shell, Unilever en ING. Stijgt de AEX 1%, dan is dat gewogen mandje gemiddeld 1% meer waard geworden.

Andere bekende thermometers: de S&P 500 (500 grote Amerikaanse bedrijven), de Dow Jones, de Nasdaq (technologiezwaar) en de MSCI World (zo'n 1.500 bedrijven uit 23 ontwikkelde landen). Indexfondsen uit de vorige les doen niets anders dan zo'n mandje exact nabouwen.

Let wel: de AEX is zwaar geconcentreerd; een handvol bedrijven bepaalt een groot deel van de beweging. Wie alleen de AEX volgt, is dus veel minder gespreid dan wie wereldwijd belegt. 'De beurs' uit het nieuws is bovendien meestal maar één index van één land.

Op lange termijn volgen koersen de winstontwikkeling van bedrijven. Op korte termijn reageren ze op alles wat verwachtingen bijstelt: kwartaalcijfers, rentebesluiten van centrale banken, inflatiecijfers, olieprijzen, verkiezingen, oorlogen en soms pure stemming.

Cruciaal inzicht: koersen reageren op het verschil tussen nieuws en verwachting, niet op het nieuws zelf. Maakt een bedrijf 20% meer winst bekend terwijl de markt op 30% rekende, dan kan de koers gewoon dalen. Alles wat voorspelbaar was, zat immers al in de prijs verwerkt.

Daarom is beursnieuws voor de lange-termijnbelegger vooral achtergrondruis. Malkiel noemde de korte termijn een 'random walk': uit koersen van gisteren valt de richting van morgen niet betrouwbaar af te leiden. Goed nieuws eigenlijk, want het betekent dat je niets hoeft te voorspellen om mee te groeien met de markt.